ÖLÇEK GELISTIRME, GÜVENILIRLIK VE GEÇERLILIK. Dr. Ömer Aydemir. Celal Bayar Üni. Tip Fak. Psikiyatri A. D.

March 2, 2016 | Author: Onur Aygün | Category: N/A
Share Embed Donate


Short Description

1 ÖLÇEK GELISTIRME, GÜVENILIRLIK VE GEÇERLILIK Dr. Ömer Aydemir Celal Bayar Üni. Tip F...

Description

ÖLÇEK GELISTIRME, GÜVENILIRLIK VE GEÇERLILIK

Dr. Ömer Aydemir

Celal Bayar Üni. Tip Fak. Psikiyatri A. D.

Ölçülecek Özelligin Tanimlanmasi

Ölçülecek özelligin belirlenmesi Gözlenebilir ve ölçülebilir bir biçimde ise vuruk tanimlama Ölçek teknigine uygun biçimde düzenleme Maddeler olumlu ve olumsuz ifadelerden olusmali

Ölçümde Kullanilan Maddelerin Belirlenmesi Rolls Royce modeli Volkswagen modeli

Ifadeler düsünsel, duyussal ve eyleme yönelik olmali Tüm yönleri kapsamali Yanitlayici kitle taninmali Tüm kaynaklar taranmali

Denemelik Ifadeler

Ifadeler ayri düzeylerdeki bireyleri ayirt etmeli Bütün maddeler arzu edilenlerin ifadesi olmali Ölçek maddeleri degisik anlamlara yol açmamali Ölçek maddeleri öz ve sade olmali Uçta olumlu ve olumsuz özellik ifadeleri tercih edilmeli Bos birakma ya da kalip karar engellenmeli Besli Likert tipi ideal

Ölçek Materyalinin Hazirlanmasi

Yanitlamayi etkilemeyecek tüm görünüm özellikleri dikkate alinmali Ölçek maddeleri birbirinden kolayca ayrilmali Baski kalitesi gereksiz ayrinti ve süslerden arindirilmali

Ölçek Yönergesi

Ölçegin amaci Ölçekteki madde sayisi Yanitlama biçimi ve örnegi Tahmini yanitlama süresi

Ön Inceleme

Maddeler alan kapsamini tümüyle temsil eder Yazilan her ifade, madde yazilim özelliklerini tasir Olumlu ve olumsuz ifadeler denktir Ayni özellik hem olumlu hem olumsuz ifade ile birlikte bulunmaz Iki ifade arasinda anlamca kesisim yoktur, ifadeler anlamca birbirlerinden bagimsizdir

Ön Inceleme Basim materyalinde yazim ya da anlatim hatasi yoktur Yanitlayici ve uygulayici için yönerge açikça anlasilirdir Maddelerin ve yanit kagidinin okuma ve doldurma zorlugu yoktur Çogaltilan kopyalarda baski hatasi yoktur

Deneme Uygulamasi

Deneme uygulamasi ölçegin performansi için önemlidir Örneklem hedef kitleyi temsil etmelidir Deneme ölçümünde ideal kosullar saglanmalidir Yanitlamanin yönünü etkileyecek durumlardan kaçinmalidir

Deneme Ölçümünün Analizi

Madde ve ölçek puan belirlenmesi Yanit formunun puanlama anahtarina dönüstürülmesi Verilerin düzenlenmesi Ölçek puaninin hesaplanmasi

Puan Dagiliminin Özellikleri

Çan egrisi dagilimi En yüksek-en düsük puan dagilim araligi genis olmali Beklenen-elde edilen ortalama uyumu Çan egrisinin çarpikligi, sivriligi

Madde Analizi

Madde - toplam puan bagintilari Alt-üst grup ortalamalari farki (%27) Alt-üst grup puan bagintisi Alt-üst grubu ayirt eden/etmeyen maddeler Madde puan dagilimlari Sorunlu maddeler disarida tutularak yeniden analiz

Madde Analizi

Madde puani ile ölçek puani arasinda dogrusal iliski Madde puanlarindan ölçek puanini yordamak için basit dogrusal regresyon Madde puani bagimsiz degisken, ölçek puani bagimli degisken

Ölçek Kullanimi

Klinisyenin amaci sorun alanini tanimlayip girisimde bulunmak Arastirmacinin amaci sorunu saptamak ve karsilastirma yapmak

Yasam kalitesi degerlendirmesi tanim geregi öznel yasantilara ve belirtilere dayanir

Öznel yasantinin degerlendirilmesi ölçeklerle olur Yasam kalitesindeki bozulmayi ölçer Yasam kalitesinde etkilenme alanlarini belirler Tani koymaya yaramaz Risk gruplarini belirleyebilir

Öznel degerlendirmede 4 tip hata vardir yorum hatasi bireysel hata degisken hatasi sabit hata

Yorum Hatasi

Yasam kalitesi degerlendirmesinde mutlak sifir noktasi yoktur. Denegin elde ettigi puan tek basina anlam tasimaz Yorum hatasini asmanin yolu standardizasyondur

Yorum Hatasi

Standardizasyon: degerlendirmede kritik islem noktalarini içerir Elde edilen puan karsilastirilabilir ve yorumlanabilir olur Karsilastirmali çalismalarda standardizasyon olmazsa olmaz degildir

Bireysel Hata

Degerlendirmecinin öznelliginden kaynaklanir Bireysel hatayi asmanin yolu nesnelliktir Güvenilirlik hesaplanmasinda sabit katsayi olarak bulunur Soru biçimi nesnelligi belirler

Degisken Hatasi

Kontrol edilemeyen dis etkenlere bagli hatalardan kaynaklanmaktadir Degerlendirme sirasindaki çesitli kosullardan etkilenir Degisken hatasini asmanin yolu güvenilirliktir

Degisken Hatasi Güvenilirlik Degerlendirme aracinda mutlaka bulunmasi gerekir Bir ölçegin ölçmek istedigi özelligi ne kadar iyi ve dogru ölçtügünü gösterir Deneklerden birinden digerine ayrimin tutarli ölçümüdür Ölçegin üretkenligini ve sürekliligini gösterir Ölçek her durumda güvenilir degildir

Degisken Hatasi Güvenilirlik

Içsel Güvenilirlik (Tutarlilik) maddeler bir bütün olusturarak üretken olmali ölçek maddelerinin birbirleriyle iliskisine dayanir ölçek puani ile maddeler ya da alt ölçekler arasi iliski Cronbach alfa Kuder-Richardson 20 Yariya bölme

Degisken Hatasi

Güvenilirlik

Test-yeniden test güvenilirligi zaman içindeki istikrari gösterir kosullari yerine getirmek zordur animsama ve degiskenlik temel sorun

Degisken Hatasi Güvenilirlik Esdegerli (paralel) ölçek güvenilirligi ayni yolla ayni degiskeni ölçen ayri ölçekler kullanilir animsama riski en aza indirilir degisken durumlarda kullanisli

Degisken Hatasi Güvenilirlik Degerlendirmeciler arasi güvenilirlik ayni grubu degerlendiren farkli degerlendirmecilerin uyumu yineleyen ölçüm olanakli degilse kullanilir uyumsuz maddeler iyi tanimlanamamistir

Sabit Hata

Degerlendirmenin dogrudan degil, dolayli yapilmasindan kaynaklanir Amaca uygun ya da özgü degerlendirme araci ile asilir Sabit hatayi asmanin yolu geçerliliktir

Sabit Hata

Geçerlilik

Dogruluga ve gerçeklige dayanir Bir ölçegin ölçmeyi amaçladigini ölçüp ölçmedigini belirtir

Sabit Hata

Geçerlilik Üç temel geçerlilik alani vardir içerik geçerliligi...ölçek performansi ile iliskili deneysel/yapi geçerliligi...davranisi belirleyen özellik ile iliskili deneysel geçerlilik...ölçüt ile iliskili

Sabit Hata

Içerik geçerliligi yüzey geçerliligi (face validity) öznel degerlendirmeyle ne ölçülebilecegi ortaya konur dogrulugu en az kanitlanabilir mantik ya da örneklem geçerliligi tanimlanmis evreni temsil yetenegi konuyla iliskili kaynaklar ve referanslar incelenir ölçegin soru örüntüsü incelenir

Sabit Hata

Içerik geçerliligi

Faktör geçerliligi ölçegin ne ölçüde istenilen alanlari kapsadigi ortaya konur ölçegin kendi içindeki ayrik ana alanlar da belirlenir

Faktör Geçerliligi Deliryum Derecelendirme Ölçegi Faktör 1

Faktör 2

psikomotor etkinlik

0.69*

0.43

yönelim

0,91*

0,02

dikkat

0,80*

0,16

bellek

0,84*

0,02

algilama

0,38

0,73*

düsünce süreci

0,62*

0,55

düsünce içerigi

0,22

0,76*

uyku uyaniklik döngüsünde bozulma

0,52*

0,51

güniçi degiskenlik/dalgalanma

0,26

0,62*

duygudurumda dalgalanma

0,64*

0,18

5,21292

1,16872

52,1

11,7

özdegeri (eigenvalue) toplam varyans (%)

Faktör Geçerliligi Hastane Anksiyete-Depresyon Ölçegi HAD #

Faktör 1

Faktör 2

Emosyonel gerginlik

1

0.68*

0.45

Zevk alamama (siddet açisindan)

2

0.32

0.72*

Korku

3

0.77*

0.44

Gülememe

4

0.31

0.71*

Endise verici düsünceler

5

0.77*

0.38

Nesesizlik

6

0.41

0.68*

Psikomotor ajitasyon

7

0.45

0.65*

Psikomotor retardasyon

8

0.67*

0.61

Tedirginlik hissi

9

0.76*

0.46

Dis görünüse ilgi kaybi

10

0.40

0.44

Huzursuzluk hissi

11

0.72*

0.32

Gelecegi hevesle beklememe

12

0.37

0.61*

Panik duygusu

13

0.83*

0.42

Zevk alamama (siklik açisindan)

14

0.38

0.72*

5,64481

1,43870

40.3

10.3

BELIRTILER

Özdegeri Toplam varyans (%)

Sabit Hata Geçerlilik Deneysel geçerlilik ölçüt ile iliskili etkinligin ortaya konmasi hem geçerlilige hem güvenilirlige katkisi var

Sabit Hata Deneysel geçerlilik

Yordama geçerliligi: standarda göre yordama özgüllük: saglikli grupta sagliklilari ayirt etme duyarlilik: hasta grubunda hastalari ayirt etme negatif ve pozitif yordama degeri ROC egrisi

ROC Egrisi Deliryum Derecelendirme Ölçegi 120 100 Özgüllük

80

Duyarlilik

60 40 20 0 6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

ROC Egrisi Calgary Depresyon Ölçegi özgüllük 120

duyarlilik 100

80

60

40

20

0 c0

c1

c2

c3

c4

c5

c6

c7

c8

c9

c10

c11

c12

c13

c14

c15

c16

c17

c18

Sabit Hata Deneysel geçerlilik

Birlikte geçerlilik ayni alanda kullanilan bir baska geçerli ve güvenilir ölçek ile baginti Çapraz geçerlilik baska bir örneklem grubundaki performans degerlendirmesi özgün gruptakine yakin bir performans beklenir hedef toplum disinda kullanilabilmenin sarti

Sabit Hata Geçerlilik Yapi geçerliligi benzer ölçeklerle nasil kesistigi iliskisiz ölçeklerden nasil ayristigi örtüstürücü - ayristirici geçerlilik multitrait-multimethod matrix

bir gruptaki tüm ölçekler > tüm gruplardaki bir ölçek

Multitrait-Multimethod Matriks Fizik fonksiyon

Sosyal fonksiyon

SF-36 A gri

Mental saglik

Vitalite

SF-36 Fizik fonksiyon Sosyal Fonksiyon A gri Mental Saglik Vitalite NSP Fiziksel hareketlilik Sosyal izolasyon A gri Emosyonel tepkiler Enerji

0.75* 0.29 0.48

0.75* 0.41

0.76*

0.12 0.38

0.38 0.46

0.16 0.41

0.76* 0.63

0.73*

-0.59**

-0.25

-0.50

-0.24

-0.34

-0.11 -0.38

-0.44** -0.17

-0.07 -0.57**

-0.48 -0.14

-0.40 -0.24

-0.15 -0.51

-0.22 -0.24

-0.14 -0.45

-0.65** -0.24

-0.51 -0.57 * *

Multitrait-Multimethod Matriks

Klinisyen

Hasta

Apati Depresyon Anksiyete Apati Depresyon Anksiyete

Apati

Klinisyen Depresyon

Anksiyete

Apati

Hasta Depresyon

0.51 0.31 0.95 0.57 0.51

0.76 0.49 0.76 0.70

0.34 0.56 0.79

0.56 0.58

0.82

Anksiyete

View more...

Comments

Copyright � 2017 SILO Inc.