depreme karşı yapısal bilinç egitimi

depreme

karşı yapısal

bilinç egitimi

Depreme

Karşı Yapısal

Bilinç El Kitabı

Bu egitim programı Bogaziçi Üniversitesi, Kandilli Rasathanesi ve Deprem Araştırma Enstitüsü (KOERI). Afete Hazırlık Egitim Projesi [AHEP). Deprem Mühendisligi Ana Bilim Dalı, ve Afet Yönetimi Merkezi'nden (CENDIM) bir grup araştırmacı tarafından hazırlanmıştır. Egitim programının amacı, tüm bireylerde depreme dayanıklı yapılarla ilgili bilinç oluşturmaktır, bina yapım kılavuzu veya depreme dayanıklı bina tasarımı egitimi yerine geçmez.

__

~Lutherruı .. Relief Ubrld

..

@ •

USAID

FROM THE AMERICAN PEOPLf

B.Ü. KRDAE

Bu egitim programı, Amerikan Bord Heyeti ve Lutheran World Relief destegi ile hazırlanmıştır. Bu yayın içeriginin, Amerikan Bord Heyeti ve Lutheran World Relief açısından baglayıcılıgı yoktur.

Bu yayın Yabancı Ülkelere Afet Yardımı, Amerikan Uluslararası Kalkınma Kurumu'nun AOT-G-00-00-00235-00 nolu resmi kararı ile gerçekleşmiştir. Bu yayın içeriginin, Amerikan Uluslararası Kalkınma Kurumu açısından baglayıcılıgı yoktur.

© Copyright 2005, Bogaziçi Üniversitesi, Kandilli Rasathanesi ve Deprem Araştırma Enstitüsü, Afete Hazırlık Egitim Birimi ISBN: 975-6193-36-0

A H E B

Bu yayın iceriginin

~

l.Ü.

hazırlanmasında

emegi geçenlere teşekkür ederiz.

KllNDİLLİ RllllHHllNEIİ

~AFETE

VE HAZIRLIK

DEP ~E~ llR~•TIRNll ~lllT~TÜS~ EGITIN

BIRINI

Cengelköy 34684 İstanbul tel: 0216 516 36 00 faks: 0216 332 32 11 e-posta: [email protected] İnternet: www.koeri.boun.edu.tr

~

dkyb

ÖNSÖZ

Depremde hasar gören binalar toplumda can kaybı, yaralanmalar, ev ve işyeri kayıpları ve toplumsal hayatın kesintiye ugraması gibi yıkıcı ve trajik sonuçlar yaratabilir. 1999 İzmit ve Düzce depremlerinde zarar gören binaların bir kısmı can güvenligi saglayacak yeterlilikte degildi. Bu binalar, yıkılarak can kayıpları ve ciddi yaralanmalara sebep oldu. Oysa bu binaların çogu iyi tasarlanmış, iyi malzeme kullanılarak inşa edilmiş olsaydı yıkılmazdı. Depreme dayanıklı bina tasarlayarak, inşa ederek ve sürekli bakımını yaparak; büyük depremler sonrasında binalarda bir miktar hasar meydana gelse bile, sonuçta, daha az ekonomik zarar gören ve daha da önemlisi can güvenligi olan binalara sahip toplumlar yaratmış olacagız. 1999 İzmit ve Düzce Depremleri Yaklaşık

52.000 bina hasar gördü. Bu

binaların;

%70'i orta ve hafif hasarlı, %25'i ağır hasarlıydı. %5'i yamyassı olacak şekilde yıkıldı. Hasarlı binaların

%45'i

kullanılamaz

hale geldi.

Erdik, Mustafa. 2000. Report on 1999 Kocaeli and Düzce Earthquakes. www.koeri.boun.edu.tr

Depreme dayanıklı binalardan oluşan bir yapılaşma çok çabuk olabilecek bir şey degildir. Bu olay, emek gerektirir ve böyle bir yapılaşmanın gerçekleşmesi zaman alacaktır. Davranışların, önceliklerin, ilgili yasaların ve bina üretim sisteminin degişmesi; depreme dayanıklı olmayan binaların güçlendirilmesi veya yenilenmesi; küçükten büyüge her binanın, geçerli deprem şartnamesine uygun olarak inşa edilmesi gerekecektir. Herkesin, binaların tasarım ve yapım sürecinden, bakım ve onarımına kadar yapıların mümkün oldugunca depreme dayanıklı olması için çaba göstermesi gerekir. Bu çerçevede bizim

amacımız:

•

Her bireyi,

•

Tasarımcı, inşaatçı

binaları

depreme

dayanıklı

ve kullanıcıların

hale getiren unsurlar ile ilgili bilinçlendirmek;

davranışlarının binaların

deprem güvenligini

nasıl etkilediğini

göstermek; •

Tüm bireylere, binaların depreme cesaret kazandırmaktır.

dayanıklı inşa

edilmesinin en iyi

savunucuları olmaları

Toplum olarak hep birlikte hareket edersek; hayat kurtarabilir, yaralanmaları ve maddi engelleyebilir veya en aza indirebiliriz.

için

kayıpları

dkyb

İÇİNDEKİLER

Bölgelerinde Yapı İnşaatı Deprem Bölgelerini Belirlemek Tarih Boyunca Türkiye'deki Yapılar Binaları Depreme Dayanıklı İnşa Etmeyi Ögrenmek

1.

Deprem a. b. c.

il.

Zemin Verilerinin Kullanımı a. Depremler Sırasında Zemin b. Yerel Jeolojik Haritalar

111.

Taşıyıcı Sistemleri Tanımak ve Yük Aktarma Sistemini Ögrenmek

a. b. c. d. e. f. g. iV.

Temeller Deprem Kuvveti ve Diger Bina Yükleri Yük Aktarma Sistemi Çerçeve Sistemler Perdeli Sistemler Çapraz Destekler Taşıyıcı Duvar Sistemi

Binaların Deprem Davranışını Etkileyen Diger Önemli Etkenler

a. Betonarme Binalardaki Dolgu Duvarlar b. Plan Sekli c. Bitişik Nizam Binalar V.

Dogru Malzeme Kullanımı ve Yapım Sekli a. Betonarme b. Ahşap, Hımış ve Bagdadi c. Yıgma ve Kerpiç

VI.

Kullanım Sırasında Binaların Bakımı

a. Binaya İlave Yük Getirmemek b. Taşıyıcı Elemanları İnşa Edildigi Gibi Korumak c. Binaları Nemden Korumak d. Zarar Gören Elemanları Yenilemek Vll.

2

Depreme Hazırlık a. Tasarım ve Yapım Süreci b. Mevcut Binaların Deprem Güvenliginin Araştırılması c. Binaların Depreme Karşı Sigortalanması d. Kişisel Hazırlıklar e. Aile Afet Hazırlık Planı f. Deprem Tehlike Avı g. Binalar İçin Deprem Tehlike Avı

dkyb

DEPREM BÖLGELERİNDE YAPI İNSAATI

DEPREM BÖLGELERİNİ BELİRLEMEK Dünyanın yüzeyi tektonik plakalar denilen birçok farklı plakadan oluşmuştur. Bu plakalar sürekli olarak, tırnaklarımızın uzama hızına yakın bir hızda hareket eder. Hareketleri sırasında birbirlerini iter ve basınç birikimi oluştururlar. Sonuç olarak, oluşan bu basınç plakaların kaymasına neden olur ve yer sarsılır; buna deprem denir. Bu, iki parmağımızı şıklatma hareketine benzer. Parmaklarımızı birbirine bastırdığımızda, ilk önce hiçbir şey olmaz; fakat daha sonra gür; birikir, parmaklar birbirinden sıyrılır ve "şık" sesi oluşur. Parmaklarımızın aksine, plaka bütünüyle bir anda kaymaz. Yeterli basınç biriktiğinde plakayı oluşturan parçalar birbirlerinden ayrı olarak kayarlar.

Bu plakaların birbirlerini iterek kaydırdıkları yerlere fay hattı denir. Bazı fay hatlarının yerleri, yüzeyde bıraktıkları izlerden görülebilirken, gözle görülemeyenlerin varlıkları deprem kayıtlarına dayalı olarak anlaşılabilir. Bununla beraber, henüz tespit edilmemiş fay hatlarının olması ve/veya ileride yeni fay hatlarının oluşması ihtimali de vardır.

Deprem Gerçekleri:

Dünyada her yıl fark edilebilen 500.000 deprem meydana gelmektedir. Bunların 100.000 kadarı hissedilebilmekte, 1OO'ü zarara yol ac;maktadır. Bugüne kadar kaydedilmiş en büyük deprem 9.5 (Mw) büyüklüğündedir ve 1960 yılında Sili' de meydana gelmiştir.

Türkiye'deki deprem bölgeleri haritası, farklı Kaydedilmiş en eski deprem, Cin'in Shandong deprem tehlikesi olan bölgeleri göstermektedir kentinde M.Ö. 1831 yılında olan depremdir. ve bu bölgeler 1'den 5'e kadar sınıflandırılmıştır. Kaynak: USGS www.usgs.gov Bu rakamlar, bir bölgedeki deprem tehlikesinin düzeyini belirlemekte ve dolayısıyla yerin ne ölçüde sarsılabileceğini göstermektedir. Deprem tehlikesi bölgeleme haritaları, yeni fay hatları bulunduğunda ve deprem oluşumları tekrar gözden geçirildiğinde değiştirilir. 5 ile gösterilen bölgenin ana fay hatlarından oldukça uzak olduğu, 1 ile gösterilen bölgenin ise ana fay hatlarına oldukça yakın olduğu düşünülebilir. Bu haritalar, yapı tasarımı ve hesaplamaları oluşturulurken yerin ne ölçüde sarsılacağına karar vermek ir;in kullanılır. Haritaların bu amaçla kullanımı, yapıların maruz kalacakları sarsıntıya dayanacak şekilde tasarlanmalarını ve inşa edilmelerini sağlar. Her bölgedeki bina, o bölgenin deprem tehlikesine uygun olarak inşa edilmelidir. Hangi bölgede bulunduğunuzu bilmek, binanızın depreme dayanıklılığı hakkında bilgi vermez. Binanızın nasıl yapıldığını, hangi malzemelerin kullanıldığını ve bakımının nasıl yapıldığını bilmeniz gerekir. Bütün tehlike bölgelerindeki binalar, eğer o bölgeye uygun şekilde inşa edilmişlerse, depreme dayanıklı olabilirler.

DEPREM BÖLGELERi HARİTASI

l . DBRS:B D. DBRS::B

Ill. D BRBCB • T. C Bafındı riıkY 11 iı.b:ın B ~iıJı,

O

=

1996

"CoJ rq'jB i ifiSiı::temi i l.ı Dt1p ıwmBölzırl.ıl'ininfn:e- Wıınuı.ıi "kiWııı~aiınmıpır.

120 Kitomt:t rt

IV . DB I.Beyoğlu 4-Bağcıla:r

5-Fatih 6-Erninönü 7- B~lievleı

8-Balml