DİCLE DİŞHEKİMLİĞİ DERGİSİ

ISSN 1308-0903

DİCLE DİŞHEKİMLİĞİ DERGİSİ DENTAL JOURNAL OF DİCLE Cilt / Volume 16 ∙ Sayı / Number 2 ∙ 2015 http://www.dicle.edu.tr/dis-hekimligi-fakultesi-dis-hekimligi-dergisi

Cilt / Volume 16 ∙ Sayı / Number 2 ∙ 2015

Dicle Dişhekimliği Dergisi Hakem Kurulu Sahibi

Prof. Dr. Ali İhsan ZENGİNGÜL Dicle Üniversitesi Dişhekimliği Fakültesi Dekanı Editör Prof. Dr. İzzet YAVUZ Editör Yardımcısı Doç. Dr. Emrullah BAHŞİ Yayın Kurulu Üyeleri Yrd. Doç. Dr. Ahmet Günay, Dr. Dt. Ayşe GÜNAY DDD 2015 Yılı Bilimsel Danışma Kurulu Dr. Abubekir HARORLI Atatürk Üniversitesi Dr. Ahmet Berhan YILMAZ Atatürk Üniversitesi Dr. Ahmet DAĞ Dicle Üniversitesi Dr. Ali ERDEMİR Kırıkkale Üniversitesi Dr. Arzum Güler DOĞRU Dicle Üniversitesi Dr. Aslan GÖKBUKET İstanbul Üniversitesi Dr. Atılım AKKURT Dicle Üniversitesi Dr. Atilla Stephan ATAÇ Hacettepe Üniversitesi Dr. Ayça Deniz İZGİ Dicle Üniversitesi Dr. Ayşe Meşe TANRIKULU Dicle Üniversitesi Dr. Ayşe Nil ALTAY Hacettepe Üniversitesi Dr. Bayram İNCE Dicle Üniversitesi Dr. Behiye Sezgin BOLGÜL Mustafa Kemal Üniversitesi Dr. Belgin GÜLSÜN Dicle Üniversitesi Dr. Betül KARGÜL Marmara Üniversitesi Dr. Beyza KAYA Dicle Üniversitesi Dr. Bora BAĞIŞ Karadeniz Technical University Dr. Buket AYNA Dicle Üniversitesi Dr. Cemal ERONAT Ege Üniversitesi Dr. Cafer ŞAHBAZ Afyon Kocatepe Üniversitesi Dr. Çoruh Türksel DÜLGERGİL Kırıkkale Üniversitesi Dr. Derya ÖZTAŞ Ankara Üniversitesi Dr. Ebru Ece SARIBAŞ Dicle Üniversitesi Dr. Ela Tules KADİROĞLU Dicle Üniversitesi Dr. Elif Pınar BAKIR Dicle Üniversitesi Dr. Emin Caner TÜMEN Dicle Üniversitesi Dr. Emine Göncü BAŞARAN Dicle Üniversitesi Dr. Emrah AYNA Dicle Üniversitesi Dr. Enes GÜNGÖR Zirve Üniversitesi Dr. Engin AĞAÇKIRAN Dicle Üniversitesi Dr. Ertuğrul ERCAN Kırıkkale Üniversitesi Dr. Fahinur ERTUĞRUL Ege Üniversitesi Dr. Ferhan YAMAN Dicle Üniversitesi Dr. Feriha ÇAĞLAYAN Hacettepe Üniversitesi Dr. Figen SEYMEN İstanbul Üniversitesi Dr. Fikret İPEK Dicle Üniversitesi Dr. Filiz ACUN KAYA Dicle Üniversitesi Dr. Filiz KEYF Hacettepe Üniversitesi Dr. Gamze AREN İstanbul Üniversitesi Dr. Gülay KANSU Ankara Üniversitesi Dr. Gulfem ERGÜN Ankara Üniversitesi Dr. Gürcan ESKİTAŞÇIOĞLU Van Yüzüncüyıl Ü. Dr. Güvenç BAŞARAN Dicle Üniversitesi Dr. Hasan KAMAK Kırıkkale Üniversitesi Dr. Hayriye SÖNMEZ Ankara Üniversitesi

Dr. H. Cem GÜNGÖR Hacettepe Üniversitesi Dr. İbrahim Halil TACİR Dicle Üniversitesi Dr. İlken KOCADERELİ Hacettepe Üniversitesi Dr. M. İrfan KARADEDE Katip Çelebi Üniversitesi Dr. İsmail MARAKOĞLU Selçuk Üniversitesi Dr. İsmet Rezani TOPTANCI Dicle Üniversitesi Dr. Korkut DEMİREL İstanbul Üniversitesi Dr. Köksal BEYDEMİR Dicle Üniversitesi Dr. Levent ÖZER Ankara Üniversitesi Dr. Mehmet DALLI Katip Çelebi Üniversitesi Dr. Mehmet DOĞRU Dicle Üniversitesi Dr. Mehmet ÇOLAK Dicle Üniversitesi Dr. Melek D. TURGUT Hacettepe Üniversitesi Dr. Mine Betül ÜÇTAŞLI Gazi Üniversitesi Dr. M. Mutahhar ULUSOY Ankara Üniversitesi Dr. M. Sinan DOĞAN Dicle Üniversitesi Dr. Musa Can UÇAN Dicle Üniversitesi Dr. Nejat TUNCER İstanbul Üniversitesi Dr. Nihal AVCU Hacettepe Üniversitesi Dr. Nuri YAZICIOĞLU Ankara Üniversitesi Dr. Nurhan ÖZALP Ankara Üniversitesi Dr. Nüket SANDALLI Yeditepe Üniversitesi Dr. Özant ÖNÇAĞ Ege Üniversitesi Dr. Özkan ADIGÜZEL Dicle Üniversitesi Dr. Remzi NİGİZ Dicle Üniversitesi Dr. Rezzan GÜNER Dicle Üniversitesi Dr. Rıza ALPÖZ Ege Üniversitesi Dr. Sadullah KAYA Dicle Üniversitesi Dr. Sadullah ÜÇTAŞLI Ankara Üniversitesi Dr. Sedat GÜVEN Dicle Üniversitesi Dr. Seher GÜNDÜZ ARSLAN Dicle Üniversitesi Dr. Sema BELLİ Selçuk Üniversitesi Dr. Sema ÇELENK Dicle Üniversitesi Dr. S. Serhat ATILGAN Zirve Üniversitesi Dr. Serkan AĞAÇAYAK Dicle Üniversitesi Dr. Sibel YILDIRIM Selçuk Üniversitesi Dr. S. Zelal ÜLKÜ Dicle Üniversitesi Dr. Şeyhmus BAKIR Dicle Üniversitesi Dr. Ufuk HASANREİSOĞLU Ankara Üniversitesi Dr. Yalçın DEĞER Dicle Üniversitesi Dr. Yasemin KESKİN Ankara Üniversitesi Dr. Yücel YILMAZ Atatürk Üniversitesi Dr. Zeki AKKUŞ Dicle Üniversitesi Dr. Zelal SEYFİOĞLU POLAT Dicle Üniversitesi Dr. Zuhal KIRZIOĞLU Süleyman Demirel Üniversitesi

İletişim Adresi: Dicle Üniversitesi, Dişhekimliği Fakültesi, Dicle Dişhekimliği Dergisi 21280 Diyarbakır. Tlf: 0 412 248 81 06, Fax: 0 412 248 81 00, E-mail : [email protected] Makale Gönderme: E-mail ile [email protected] adresine veya posta yolu ile elektronik kaydı yapılmış olarak iletişim adresimize yapılmalıdır. http://www.dicle.edu.tr/dis-hekimligi-fakultesi-dis-hekimligi-dergisi

ISSN 1308-0903

DİCLE DİŞHEKİMLİĞİ DERGİSİ DENTAL JOURNAL OF DİCLE Cilt / Volume 16 ∙ Sayı / Number 2 ∙ 2015 http://www.dicle.edu.tr/dis-hekimligi-fakultesi-dis-hekimligi-dergisi

Dicle Dişhekimliği Dergisi / Dental Journal of Dicle ISSN 1308-0903

Contents / İçindekiler

CONTENTS / İÇİNDEKİLER

1- SINIF V KAVİTELERDE %5’LİK BORİK ASİT UYGULAMASININ FARKLI POSTERİOR KOMPOZİTLERİN MİKROSIZINTISI ÜZERİNE ETKİLERİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ

EVALUATION OF THE EFFECT ON MICROLEAKAGE OF DIFFERENT POSTERIOR COMPOSITES OF 5% BORIC ACID APPLICATION IN CLASS V CAVITIES Ertuğrul ERCAN, M.Mustafa HAMİDİ, Hakan ÇOLAK, Esra GÜLAL Dicle Dişhekimliği Dergisi, 2015; Cilt 16, Sayı: 2, 161-167. 2- DİCLE ÜNİVERSİTESİ DİŞ HEKİMLİĞİ FAKÜLTESİNDE TEDAVİ GÖRMÜŞ HASTALARDA RESTORASYONLARIN DEĞERLENDİRİLMESİ: RETROSPEKTİF ÇALIŞMA THE EVALUATION OF RESTORATIONS OF PATIENTS WHO TREATED AT DICLE UNIVERSITY FACULTY OF DENTISTRY: A RETROSPECTIVE STUDY Bayram İNCE, Emrullah BAHŞİ, Yasemin YAVUZ, Hilal ÇINAR, Yadigar YILMAZ, Elif ERATİLLA, İsmail YILDIZ, Ömer ÇELLİK Dicle Dişhekimliği Dergisi, 2015; Cilt 16, Sayı: 2, 168-172. 3- FARKLI CAM İYONOMER ESASLI RESTORATİF MATERYALLERİN FLOR SALINIMLARI VE ANTİBAKTERİYEL ETKİNLİKLERİNİN KARŞILAŞTIRILMASI EVALUATION OF ANTIBACTERIAL EFFICIENCY AND FLUORIDE RELEASE OF DIFFERENT GLASS IONOMER BASED RESTORATIVE MATERIALS Oya BALA, Seda ARSLAN, İhsan YIKILGAN, Gülçin AKÇA, Suat ÖZCAN Dicle Dişhekimliği Dergisi, 2015; Cilt 16, Sayı: 2, 173-177. 4- CİLALAMA VE ARJİNİN UYGULAMASININ PÜRÜZLÜLÜĞÜ ÜZERİNE ETKİSİ

KOMPOZİT

REZİNLERİN

YÜZEY

EFFECT OF POLISHING AND ARGININE APPLICATION ON SURFACE ROUGHNESS OF COMPOSITE RESINS Hacer Deniz ARISU, Mine Betül ÜÇTAŞLI, Fehime ALKAN, Tufan Can OKAY Dicle Dişhekimliği Dergisi, 2015; Cilt 16, Sayı: 2, 178-182. 5- FARKLI YÜZEY İŞLEMLERİ VE BONDİNG AJANLARI KULLANILARAK KOMPOZİTLE TAMİR EDİLEN AMALGAMLARIN SHEAR BAĞLANMA DAYANIMI SHEAR BOND STRENGTH OF AMALGAM WITH DIFFERENT SURFACE TREATMENTS AND BONDING AGENTS REPAIRED WITH COMPOSITE RESIN Ömer SAĞSÖZ, Mustafa DÜZYOL, Nilgün AKGÜL, Mehmet YILDIZ Dicle Dişhekimliği Dergisi, 2015; Cilt 16, Sayı: 2, 183-187. 6- SELF ADHEZİV AKIŞKAN KOMPOZİTLERİN SU EMİLİMİNİN VE SUDA ÇÖZÜNÜRLÜĞÜNÜN DEĞERLENDİRİLMESİ

Cilt / Volume 16 ∙ Sayı / Number 2 ∙ 2015

Dicle Dişhekimliği Dergisi / Dental Journal of Dicle ISSN 1308-0903

Contents / İçindekiler

THE EVALUATION OF WATER SORPTION AND SOLUBILITY OF SELF ADHERING FLOWABLE COMPOSITE RESINS Ela ÖNER, Murat Selim BOTSALI, Ebru KÜÇÜKYILMAZ, Firdevs KAHVECİOĞLU Dicle Dişhekimliği Dergisi, 2015; Cilt 16, Sayı: 2,188-192. 7- HIZLI ÜST ÇENE GENİŞLETMESİNİN MANDİBULAR GENİŞLİKLER ÜZERİNE ETKİLERİNİN İNCELENMESİ

DENTAL

VE

ALVEOLAR

THE INVESTIGATION OF RAPID MAXILLAR EXPANSION EFFECTS ON MANDIBULAR DENTAL AND ALVEOLAR ARCH WIDTHS S. Kutalmış BÜYÜK, Yasin Atakan BENKLİ, Hasene Betül UZER Dicle Dişhekimliği Dergisi, 2015; Cilt 16, Sayı: 2,193-197. 8- PULPA ODASI DUVARINDA FARKLI ADEZİV SİSTEMLERİN HİBRİT VE ORMOSER ESASLI KOMPOZİT MATERYALLERLE KULLANILMASININ MİKROGERİLİM BAĞLANMA DAYANIMI ÜZERİNE ETKİSİ THE INFLUENCE OF USING DIFFERENT ADHESİVE SYSTEMS WITH HIBRIDE AND ORMOCER BASED COMPOSITE MATERIALS ON MICROTENSILE BOND STRENGTH OF PULP CHAMBER WALLS Özgür Genç ŞEN, Evrim ELİGÜZELOĞLU, Betül ÖZÇOPUR, Gülter Devrim KAKİ, Rahmi EKEN Dicle Dişhekimliği Dergisi, 2015; Cilt 16, Sayı: 2, 198-202. 9- ÇİFT TARAFLI YAVAŞ ÜST ÇENE GENİŞLETMESİ YAPILAN HASTALARDA DAMAK KUBBESİ DEĞERLENDİRİLMESİ: KONTROLLÜ ÇALIŞMA EVALUATION OF PALATAL VAULT IN PATIENTS TREATED WITH BILATERAL SLOW MAXILLARY EXPANSION: CONTROLLED STUDY Mehmet AKIN, Mehmet Emre YILMAZ, İlknur VELİ, Zehra İLERİ Dicle Dişhekimliği Dergisi, 2015; Cilt 16, Sayı: 2, 203-207. 10- ZİRKONYA ALTYAPILARIN MARJİNAL BÖLGE DİSTORSİYONLARININ İNCELENMESİ EVAULATION OF MARGINAL DISTORSIONS IN ZIRCONIA FRAMEWORKS Murat ESKİTAŞÇIOĞLU, Hasan Murat AYDOĞDU, Gülnur Işıl TÜRK Dicle Dişhekimliği Dergisi, 2015; Cilt 16, Sayı: 2, 208-213. 11- DİYOT LAZER, FERRİKSÜLFAT VE FORMOKREZOL SÜT DİŞİ AMPUTASYONLARININ HİSTOLOJİK SONUÇLARI HISTOLOGICAL OUTCOME OF PULPOTOMY IN PRIMARY MOLARS USING DIODE LASER, FERRIC SULPHATE AND FORMOCRESOL Başak DURMUŞ, İlknur TANBOĞA, Esin AK ÇALIŞKAN, Serap ARBAK Dicle Dişhekimliği Dergisi, 2015; Cilt 16, Sayı: 2, 214-221. 12- SPREY DEZENFEKSİYON YÖNTEMİNİN FARKLI ÖLÇÜ MADDELERİ ÜZERİNDEKİ ANTİMİKROBİYAL ETKİSİNİN KARŞILAŞTIRMALI OLARAK DEĞERLENDİRİLMESİ COMPARATIVE EVALUATION OF ANTIMICROBIAL EFFECT OF SPRAY DISINFECTION METHOD ON DIFFERENT IMPRESSION MATERIALS Cilt / Volume 16 ∙ Sayı / Number 2 ∙ 2015

Dicle Dişhekimliği Dergisi / Dental Journal of Dicle ISSN 1308-0903

Contents / İçindekiler

Yalçın DEĞER, Tuncer ÖZEKİNCİ, Köksal BEYDEMİR Dicle Dişhekimliği Dergisi, 2015; Cilt 16, Sayı: 2, 222-230. 13- MAKSİLLER ORTA HAT DİASTEMANIN DİREKT KOMPOZİT REZİN İLE TEDAVİSİ: 4 OLGU SUNUMU TREATMENT WİTH DİRECT COMPOSİTE RESİN OF MAXİLLARY MİDLİNE DİASTEMA: 4 CASE REPORTS Elif Pınar BAKIR, Şeyhmus BAKIR, Zehra YILDIRIM Dicle Dişhekimliği Dergisi, 2015; Cilt 16, Sayı: 2, 231-236. 14- REKÜRRENT AFTÖZ STOMATİTİS TEDAVİSİNDE YENİ BİR HYALURONİK ASİT PREPARATININ ETKİLERİ: OLGU SUNUMU THE EFFECTS OF A NEW HYALURONIC ACID PREPARATION ON THE RECURRENT APHTHOUS STOMATITIS Behiye SEZGİN BOLGÜL, Ahmet ARAS, Ayşe GÜNAY, Buket AYNA, Sema ÇELENK, Reyhan OYTUN ÖĞÜT Dicle Dişhekimliği Dergisi, 2015; Cilt 16, Sayı: 2, 237-240. 15- PROSTHETIC REHABILITATION FOR THREE PATIENTS WITH SCLERODERMA: THREE CASE REPORTS SKLERODERMALI 3 HASTANIN PROTETİK REHABİLİTASYONU: 3 VAKA RAPORU Fatih DEMIRCI, Abdulsamet TANIK, Sedat GUVEN, Tahir KARAMAN, Eyyup ALTINTAS Dicle Dişhekimliği Dergisi, 2015; Cilt 16, Sayı: 2, 241-247. 16- BİLİNÇSİZ ASPİRİN KULLANIMINA BAĞLI GELİŞEN MUKOZA YANIĞI: OLGU SUNUMU THE BURN OF MUCOSA DUE TO UNCONCIOUS ASPIRIN USE: A CASE REPORT Cennet Neslihan EROĞLU, Serap KESKİN TUNÇ Dicle Dişhekimliği Dergisi, 2015; Cilt 16, Sayı: 2, 248-250. 17- MANDİBULADA SANTRAL DEV HÜCRELİ GRANÜLOM: OLGU SUNUMU CENTRAL GIANT CELL GRANULOMA IN MANDIBLE: A CASE REPORT Adnan KILINÇ, Nesrin SARUHAN, Mehmet Zahit BAŞ Dicle Dişhekimliği Dergisi, 2015; Cilt 16, Sayı: 2, 251-255. 18- ESTETİK SORUNLARIN ÇÖZÜMÜNDE PORSELEN VENEERLER VE TAM SERAMİK RESTORASYONLAR: OLGU SUNUMLARI PORCELAIN VENEERS AND FULL CERAMIC RESTORATIONS FOR RESOLVING ESTHETIC PROBLEMS: CASE REPORTS Dilek Pınar ŞENYILMAZ Dicle Dişhekimliği Dergisi, 2015; Cilt 16, Sayı: 2, 256-260. 19- PERİFERAL OSSİFİYE FİBROM: VAKA RAPORU Cilt / Volume 16 ∙ Sayı / Number 2 ∙ 2015

Dicle Dişhekimliği Dergisi / Dental Journal of Dicle ISSN 1308-0903

Contents / İçindekiler

PERIPHERAL OSSIFYING FIBROMA: CASE REPORT Mehmet SAĞLAM, Serhat KÖSEOĞLU, İsmail TAŞDEMİR Dicle Dişhekimliği Dergisi, 2015; Cilt 16, Sayı: 2, 261-244. 20- KONİK LATERAL KESİCİ DİŞLERİN ESTETİK DEĞERLENDİRİLMESİ: DÖRT VAKA RAPORU AESTHETIC EVALUATION OF PEG-SHAPED LATERAL INCISORS: FOUR CASES REPORTS Mehmet Sinan DOĞAN, İsmet Rezani TOPTANCI, Ahmet ARAS, Fatma KESKİN, Abdulsamet TANIK, Mehmet ÜNAL, Yasemin YAVUZ Dicle Dişhekimliği Dergisi, 2015; Cilt 16, Sayı: 2, 265-268. 21- SONLU ELEMANLAR ANALİZİ VE DİŞ HEKİMLİĞİNDE KULLANIM ALANLARI: DERLEME FINITE ELEMENT ANALYSIS AND AREAS OF USAGE IN DENTISTRY: REVİEW Mehmet Sinan DOĞAN, Abdullah Emre KARAALİ, Ayşe GÜNAY Dicle Dişhekimliği Dergisi, 2015; Cilt 16, Sayı: 2, 269-275. 22ESTETİK RESTORATİF MATERYALLERİN BAĞLANMA DAYANIMLARININ DEĞERLENDİRİLMESİNDE KULLANILAN YÖNTEMLER VE ETKİLEYEN FAKTÖRLER/DERLEME METHODS FOR AND FACTORS AFFECTING THE EVALUATION OF BOND STRENGTH OF AESTHETIC RESTORATIVE MATERIALS / REVIEW Elif Pınar BAKIR, Şeyhmus BAKIR, Zehra YILDIRIM, Suzan CANGÜL Dicle Dişhekimliği Dergisi, 2015; Cilt 16, Sayı: 2, 276-283. 23- ENFEKTE BÖLGELERE İMMEDİYAT İMPLANT UYGULAMASI IMMEDIATE PLACEMENT OF IMPLANTS INTO INFECTED SITES Ömer ÇAKMAK, Yusuf ATALAY, Cüneyt Asım ARAL Dicle Dişhekimliği Dergisi, 2015; Cilt 16, Sayı: 2, 284-291. 24- DİJİTAL ÖLÇÜ SİSTEMLERİ DIGITAL IMPRESSION SYSTEMS Güler YILDIRIM, 1İsmail Hakkı UZUN Dicle Dişhekimliği Dergisi, 2015; Cilt 16, Sayı: 2, 292-300. 25- DİŞ HEKİMLİĞİNDE MİKROCERRAHİ MICROSURGERY IN DENTISTRY Gülen KAMAK, Hanife KAMAK Dicle Dişhekimliği Dergisi, 2015; Cilt 16, Sayı: 2, 301-305. 26- SABİT FONKSİYONEL APAREYLERİN TME ÜZERİNE ETKİLERİ EFFECTS OF FIXED FUNCTIONAL APPLIANCES ON THE TMJ Cilt / Volume 16 ∙ Sayı / Number 2 ∙ 2015

Dicle Dişhekimliği Dergisi / Dental Journal of Dicle ISSN 1308-0903

Contents / İçindekiler

Elçin ESENLİK, Berna ERTEKİN Dicle Dişhekimliği Dergisi, 2015; Cilt 16, Sayı: 2, 306-315. 27- ENFEKTİF ENDOKARDİTE KARŞI DİŞ HEKİMLİĞİNDE ANTiBiYOTiK PROFiLAKSiSi ANTIBIOTIC PROPHYLAXIS AGAINST INFECTIVE ENDOCARDITIS IN DENTISTRY Esma SARIÇAM, Güven KAYAOĞLU Dicle Dişhekimliği Dergisi, 2015; Cilt 16, Sayı: 2, 316-325. 28- ORTODONTİDE KONİK IŞINLI BİLGİSAYARLI TOMOGRAFİ KULLANIMI CONE-BEAM COMPUTED TOMOGRAPHY IN ORTHODONTICS Elif TARIM ERTAŞ, İlknur VELİ, Meral YIRCALI ATICI, Burçin YÜKSEL Dicle Dişhekimliği Dergisi, 2015; Cilt 16, Sayı: 2, 326-332 29- ADEZİV KÖPRÜLER ADHESIVE BRIDGES Gülhan KARAASLAN, Meral ARSLAN MALKOÇ, Necla DEMİR Dicle Dişhekimliği Dergisi, 2015; Cilt 16, Sayı: 2, 333-337. .

Cilt / Volume 16 ∙ Sayı / Number 2 ∙ 2015

Dicle Dişhekimliği Dergisi / Dental Journal of Dicle ISSN 1308-0903

SINIF V KAVİTELERDE%5’LİK BORİK ASİT UYGULAMASI Ertuğrul ERCAN ve ark.

SINIF V KAVİTELERDE %5’LİK BORİK ASİT UYGULAMASININ FARKLI POSTERİOR KOMPOZİTLERİN MİKROSIZINTISI ÜZERİNE ETKİLERİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ EVALUATION OF THE EFFECT ON MICROLEAKAGE OF DIFFERENT POSTERIOR COMPOSITES OF 5% BORIC ACID APPLICATION IN CLASS V CAVITIES 1

*Ertuğrul ERCAN, 1M.Mustafa HAMİDİ, 2Hakan ÇOLAK, 1Esra GÜLAL

1

Kırıkkale Üniversitesi, Diş Hekimliği Fakültesi, Restoratif Diş Tedavisi Anabilim Dalı, KIRIKKALE. Zirve Üniversitesi, Diş Hekimliği Fakültesi, Restoratif Diş Tedavisi Anabilim Dalı, GAZİANTEP.

2

Özet Bu in vitro çalışmanın amacı; sınıf V kavitelerde %5’lik borik asit kullanımının iki farklı kendinden asitli adeziv/posterior kompozit rezinin mikrosızıntısı üzerine etkisinin değerlendirilmesidir. 80 adet çürüksüz insan büyükazı dişinin bukkal yüzeylerinde standart sınıf V kaviteler hazırlanarak 80 örnek elde edildi ve rastgele 4 gruba ayrıldı. Grup 1: %5 borik asit uygulaması/Tek aşamalı kendinden asitli adeziv/kompozit rezin; Grup 2: Tek aşamalı kendinden asitli adeziv/kompozit rezin; Grup 3: %5 borik asit uygulaması/İki aşamalı kendinden asitli adeziv/kompozit rezin; Grup 4: İki aşamalı kendinden asitli adeziv/kompozit rezin. Restorasyon sonrası dişlere 5-55 °C‘de 10000 kez termal siklus uygulandı ve %0,5’lik bazik fuksin çözeltisi içinde 24 saat bekletildi. Boya penetrasyonu stereomikroskop altında incelendi ve skorlandı (n=20). Sonuçlar Kruskal-Wallis, Mann-Whitney U ve Wilcoxon Signed Ranks testleri ile istatistiksel olarak değerlendirildi. Kavitelerin okluzal ve gingival yüzeyinde; borik asit uygulanan veya uygulanmayan gruplar arasında istatistiksel olarak anlamlı fark bulunmadı (p>0,05). Gingival bölgede, okluzal bölgeden daha yüksek mikrosızıntı gözlendi ancak Grup 4 dışında istatistiksel olarak anlamlı farklılık bulunmadı. %5’lik borik asidin sınıf V restorasyonların kenar sızıntısına anlamlı bir etkisinin olmadığı gözlendi ancak bu sonuçların ileri klinik çalışmalarla desteklenmesi gerekmektedir. Anahtar Kelimeler: Borik asit, kompozit, mikrosızıntı, sınıf V kavite. Abstract The purpose of this in vitro study; evaluation of the effect on microleakage of different self-adhesive/posterior resin composites of 5% boric acid application in class V cavities. A class V preparations was performed in 80 samples of buccal surfaces of caries-free human teeth were divided randomly in 4 groups: Group 1: %5 boric acid application/one step self-etch adhesive (Single Bond Universal)/composite resin (Filtek P60), Group 2: one step self-etch adhesive (Single Bond Universal)/composite resin (Filtek P60), Group 3: %5 boric acid application/two step self-etch adhesive (Clearfil SE Bond)/composite resin (Clearfil Photo Posterior), Group 4: Two step self-etch adhesive (Clearfil SE Bond)/composite resin (Clearfil Photo Posterior). After restoration teeth were subjected to 10000 thermal cycles between 5-55 0C and then immersed in 0.5% basic fuchsine solution for 24 h. The dye penetration was examined under a stereomicroscope and scored. The results were statistically analyzed by using Kruskal-Wallis, Mann-Whitney U and Wilcoxon Signed Ranks tests. There were no statistically significant differences in microleakage (p>0.05) at either enamel or dentine margins among boric acid or non-boric acid groups. Microleakage was found higher at cervical margins than occlusal margins but there was no statistically difference except Group 4. There was no statistically statistical difference in microleakage with 5% boric acid application in class V cavities. However, clinical studies are needed in order to support the results of the study. Key words: Boric acid, composite, microleakage, class V cavities.

Giriş Günümüz materyal bilimindeki gelişmelere ve artan estetik talebe bağlı olarak *İletişim Adresi Dr. Ertuğrul ERCAN Kırıkkale Üniversitesi, Diş Hekimliği Fakültesi, Restoratif Diş Tedavisi Anabilim Dalı, KIRIKKALE Tel: +90 (318) 2244927/3560 Faks: +90(318 )2250685 E-mail: [email protected]

Cilt / Volume 16 ∙ Sayı / Number 2 ∙ 2015

diş rengi restoratif materyaller ve adeziv sistemler ön plana çıkmaktadırlar (1). Ancak Sınıf V kaviteler gibi sınırları mine ve dentinde bulunan ve servikal stres birikimine maruz bölgelerde restoratif tercihlerin doğru yapılması kritik önem kazanmaktadır (2). Servikal lezyonların tedavisinde cam iyonomer siman ve rezin modifiye cam iyonomer siman gibi farklı bağlanma özelliklerine sahip restoratif materyaller ön plana çıkmış olsa da (3, 4), diş hekimlerince genel olarak klinik uygulamalarda adeziv/kompozit rezin kombinasyonuna doğru ciddi bir yönelim gözlenmektedir (5). Sayfa 161

Dicle Dişhekimliği Dergisi / Dental Journal of Dicle ISSN 1308-0903

Kompozit rezinlerin polimerizasyon sürecinde oluşan büzülmeye bağlı olarak diş yapıları ile restorasyon arasında ağız ortamındaki patojen bakterilerin infiltre olabileceği mikroboşluklar ve bunlara bağlı mikrosızıntı oluşabilmektedir (5, 6). Adeziv sistemler ile diş dokularına ideal seviyede bağlanılabildiği koşullarda bu mikrosızıntı minimum seviyede kalmakta ve olası postoperatif hassasiyet, sekonder çürük, pulpal enflamasyon ve marjinal renklenme gibi durumların önüne geçilebilmektedir (7, 8), ancak sınıf V kavitelerde bu ideal durumu sağlamak klinik açıdan yüksek teknik hassasiyet gerektirmektedir. Kompozit rezinlerin en sık değiştirilme nedenleri ikincil çürüklerin oluşumu ve restorasyon renklenmeleridir (9). İkincil çürüklerin bilinen başlıca nedenleri ise rekürrent çürük ve mikrosızıntıya bağlı patojen bakterilerin proliferasyonudur (10). Çürük dokunun uzaklaştırılması sonrasında dentin tübüllerinde veya smear tabakasındaki bakterilerinde eliminasyonu da bu açıdan oldukça önemlidir (11). Bu amaçla, kavite preparasyonundan sonra bakterilerin eliminasyonu için farklı antibakteriyal kavite dezenfaktanları (12), etching preparatları (13), antibakteriyal materyaller (14), ozon ve lazer gibi çeşitli teknik ve materyallerin kullanılması önerilmektedir (15). Günümüzde en bilinen kavite dezenfektanları klorheksidin glukonat, sodyum hipoklorit, iyodin-potasyumiyodür ve benzalkonyum kloriddir (16). Bor; toprak, kaya, yüzeysel su, deniz suyu, yeraltı suyu, bitki ve hayvanlarda doğal olarak bulunan ve yeryüzünde yüzden fazla minerali bulunan bir elementtir (17). Bakteri, maya ve mantarlara karşı geniş bir antibiyotik özelliğe sahiptir (18). Bor’un en önemli ve iyi bilinen etkisi kemik ve diş gelişimine katkıda bulunmasıdır. Fareler üzerine yapılan bir hayvan çalışmasında, bor yoksunluğunun diş çekimi sonrası alveolar kemik iyileşmesini geciktirdiği bildirilmiştir (19). Benzer çalışmalarda, bordan yoksun diyetin osteoblastik aktiviteyi azalttığı, özelikle alveolar kemiğin hem bukkal hem de lingual yönden kemik oluşumunu azalttığı tespit edilmiştir (1921). Bor eksikliğinin, aslında kemikteki fosfor ve kalsiyum yoğunluğunu anlamlı şekilde etkilemediği; osteoblast ve osteoklastların aktivitesini bakır, magnezyum, çinko ve potasyum gibi minerallerin yoğunluğunu etkilediği ifade edilmiştir (21, 22). Ayrıca Bor’un

Cilt / Volume 16 ∙ Sayı / Number 2 ∙ 2015

SINIF V KAVİTELERDE%5’LİK BORİK ASİT UYGULAMASI Ertuğrul ERCAN ve ark.

mevcudiyetinin enfeksiyon veya travmaya karşı yanıtı pozitif etkilediğini bildirilmiştir (21). Borik asit, tıp biliminde antiseptik etkinliği bilinen ve kullanılan güçlü bir organik asittir ancak günümüze kadar diş hekimliğinde aktif bir kullanımı alanına sahip değildir. Borik asidin % 0,4 ile %5’lik konsantrasyonlarının Candida albicans’ın üzerine etkisinin incelendiği bir çalışmada, antifungal etkinlik gösterdiği ve klinik izolatları hem inhibe ettiği hem de % 50 ile %90’ını öldürdüğü rapor edilmiştir (23). Borik asidin %12’lik solüsyonunun incelendiği başka bir çalışmada da; Stapylococcus aureus, Streptococcus mutans, Enterococcus faecalis, Pseudomonas aeruginosa Enterococcus faecium (Vankomisin dirençli), Klebsiella pneumonia, Escherichia coli gibi gram (+) ve gram (-) bakteriler üzerine etkili olduğunu bildirilmiştir (24). Bu çalışmalar gözönüne alınarak kavite dezenfektanı olarak kullanılan diğer materyallere alternatif olarak kullanımı düşünebilir. Bu fikir doğrultusunda, bu çalışmada sınıf V kavitelerde %5’lik borik asidin self-etch adeziv sistemlerin kullanıldığı posterior kompozit restorasyonların mikrosızıntısı üzerine etkileri değerlendirilmiştir. Gereç ve Yöntem Bu çalışmada 80 (seksen) adet yeni çekilmiş, çürüksüz ve sağlam insan 3. büyükazı dişleri kullanıldı. Dişlerin çekimi sonrasında kök yüzeylerindeki artık dokular kretuar yardımıyla uzaklaştırılıp, dişler pomza ve politür fırçasıyla temizlendi. Dişler temizlik sonrası distile suda oda sıcaklığında muhafaza edildi. Dişlerin bukkal yüzeylerine standart boyutlarda sınıf V kaviteler (mesio-distal genişlik: 4 mm, okluzogingival genişlik: 3 mm ve derinlik: 2 mm) su soğutması altında silindirik elmas frezlerle hazırlandı. Gingival kenarlar mine-sement sınırının 1 mm altında, okluzal kenarlar ise 2 mm üzerinde olacak şekilde hazırlandı. Kavite kenarlarına herhangi bir bizotaj uygulanmadı. Her 5 (beş) kavite preparasyonundan sonra yeni elmas frez kullanıldı. Preparasyonların tamamlanmasının ardından her grupta 20 kavite olacak şekilde dişler rastgele 4 gruba ayrıldı. Grup 1: Hazırlanan kavite yüzeylerine %5’lik borik asit tek kullanımlık fırça ile 60 sn uygulandı. Tek aşamalı kendinden asitli adeziv olan Single Bond Universal (3M Sayfa 162

Dicle Dişhekimliği Dergisi / Dental Journal of Dicle ISSN 1308-0903

ESPE, St. Paul, MN, ABD) üretici önerileri doğrultusunda uygulanıp, LED ışık kaynağı ile (Elipar Freelight 2, 3M ESPE, St. Paul, MN, ABD) 10 sn polimerize edildi. Polimerizasyonun tamamlanmasının ardından kompozit rezin materyali olarak Filtek P60 (3M ESPE, St. Paul, MN, ABD) kaviteye yerleştirildi ve yine aynı LED ışık kaynağı ile polimerize edildi.

SINIF V KAVİTELERDE%5’LİK BORİK ASİT UYGULAMASI Ertuğrul ERCAN ve ark.

yüzeyleri iki kat tırnak cilası ile kaplandı. Sonrasında örnekler, % 0.5’lik bazik fuksin solüsyonunda 24 saat bekletildi.

Grup 2: Grup 1’de uygulanan işlemler ve kullanılan materyaller, ilk basamaktaki kaviteye borik asit uygulanması haricinde aynıdır. Kaviteye borik asit yada herhangi bir kavite dezenfektanı uygulanmamıştır. Grup 3: Hazırlanan kavite yüzeylerine %5’lik borik asit tek kullanımlık fırça ile 60 sn uygulandı. İki aşamalı kendinden asitli adeziv olan Clearfil SE Bond (Kuraray, Okayama, Japonya) üretici önerileri doğrultusunda uygulandı. Uygulamada öncelikle primer 20 sn yüzeye uygulandı bekletildi, sonrasında 5 sn havayla hafifçe kurutuldu. Ardından bonding ajan yüzeye uygulanıp havayla hafifçe kurutularak 10 sn LED (Elipar Freelight 2, 3M ESPE, St. Paul, MN, ABD) ışık kaynağı ile polimerize edildi. Polimerizasyonun tamamlanmasının ardından kompozit rezin materyali olarak Clearfil Photo Posterior (Kuraray, Okayama, Japonya) kaviteye yerleştirildi ve yine aynı LED ışık kaynağı ile polimerize edildi. Grup 4: Grup 3’de uygulanan işlemler ve kullanılan materyaller, ilk basamaktaki kaviteye borik asit uygulanması haricinde aynıdır. Kaviteye borik asit yada herhangi bir kavite dezenfektanı uygulanmamıştır. Bütün işlem basamakları aynı araştırmacı tarafından yapıldı (E.G.). Çalışmada kullanılan adeziv ve kompozit rezin materyallerinin içerikleri Tablo 1’de verilmektedir.Restorasyonların tamamlanmasını takiben alüminyum oksit kaplı diskler ile (SofLex, 3M ESPE, St. Paul, MN, ABD) bitirme ve polisaj basamakları tamamlandı. Polisaj sonrasında 5 ile 55 °C’lerde 15 sn bekleme süresiyle 10000 kere termal eskitmeye tabii tutuldu (Esetron, Ankara, Türkiye). Örnekler basik fuksin solüsyonunda bekletilmeden önce, restorasyon sınırları dışındaki bölgelerden boya penetrasyonu olmaması için, restorasyon kenarına 1 mm.lik mesafeye kadar tüm diş

Cilt / Volume 16 ∙ Sayı / Number 2 ∙ 2015

Tablo 1. Çalışmada kullanılan adeziv ve kompozit rezin materyallerinin içerikleri, üretici firmaları ve seri numaraları 24 saat sonrasında bazik fuksin solüsyonundan çıkarılıp akan su altında yıkandı ve tırnak cilaları ultrasonik scaler ile diş yüzeyinden uzaklaştırıldı. Bütün örnekler, düşük hızda çalışan separe yardımıyla (Isomet, Buehler, IL, ABD) restorasyonları mesio-distal yönde ortadan ikiye bölecek şekilde kesildi ve restorasyonların her iki kesiti de skorlandı. Boya penetrasyonu optik steromikroskop (NZ.1902-P, Euromex, Arnhem, Hollanda) kullanılarak x20 büyütmede bağımsız bir uzman tarafından değerlendirildi (Şekil 1-4). Mikrosızıntı değerleri her bir parça için oklüzal ve gingival kenarlarda ayrı ayrı kaydedildi. Skorlama kriterleri Dallı ve ark.(16) çalışmasında kullanılan kriterler esas alınarak şu şekilde belirlendi: 0=Boya penetrasyonu yok, 1= Boya penetrasyonu kavite duvarının yarısına kadar, 2= Boya penetrasyonu kavite duvarının yarısını geçmiş, 3= Boya penetrasyonu kavite tabanına kadar, 4= Boya penetrasyonu kısmen veya tamamen pulpaya ulaşmış.

Sayfa 163

Dicle Dişhekimliği Dergisi / Dental Journal of Dicle ISSN 1308-0903

SINIF V KAVİTELERDE%5’LİK BORİK ASİT UYGULAMASI Ertuğrul ERCAN ve ark.

Signed Ranks testi yapıldı. Tüm veriler için istatistiksel anlamlılık değeri p0.05). Gingival bölgede ise tersi şekilde mikrosızıntı değerleri borik asit uygulanan gruplarda daha düşük bulundu ancak bu bölgede de grupların ikili karşılaştırmalarında istatistiksel olarak anlamlı bir farklılık bulunmadı (p>0.05). Gingival bölgede en düşük mikrosızıntı değerlerine Grup 1’in sahip olduğu gözlendi.

Tablo 2. Grupların okluzal ve gingival kenarda gözlenen mikrosızıntı skorlarının dağılımı Grupların oklüzal ve gingival bölgelerindeki mikrosızıntı değerleri karşılaştırıldığında; bütün gruplar için oklüzal bölgede gingival bölgeye oranla daha düşük mikrosızıntı skorları gözlenmekle birlikte sadece Grup 4’te istatistiksel olarak anlamlılık bulundu (p=0,004). Çalışmada kullanılan restoratif/adeziv sistemler kıyaslandığında, ikisinin de borik asit uygulanan ve uygulanmayan gruplarının hem oklüzal hem de gingival de benzer mikrosızıntı oranlarına sahip olduğu görüldü ve istatistiksel olarak da anlamlı bir farklılık bulunmadı (p>0.05). Tartışma Bu çalışmada %5’lik borik asidin kavite dezenfeksiyonu olarak uygulandığı sınıf V kavitelerde farklı adeziv sistemlerle yapılan posterior kompozit üzerine olan etkileri incelenmiştir. Mikrosızıntı testi, araştırmacılar tarafından restoratif materyallerin performansının ölçülmesinde sıklıkla tercih edilen bir yöntemdir ve en sık kullanılan in vivo mikrosızıntı belirleme metodu, restorasyon ile diş arasındaki boya sızıntısının değerlendirilmesidir. Pratik ve ekonomik

Cilt / Volume 16 ∙ Sayı / Number 2 ∙ 2015

SINIF V KAVİTELERDE%5’LİK BORİK ASİT UYGULAMASI Ertuğrul ERCAN ve ark.

avantajlarından ötürü çalışmamızda da mikrosızıntının değerlendirilmesinde bu metod kullanılmıştır (25, 26). Çalışmamız da genel olarak gingival kenarda okluzal kenarına göre daha fazla mikrosızıntı varlığı gözlemlenmiştir ve bu sonuç daha önce yapılan çalışmaların sonuçlarını destekler niteliktedir (11). Gingival kenardaki mikrosızıntı değerlerinin daha fazla olmasının, bu bölgenin kompleks yapısından kaynaklanabileceği düşünülmektedir. Kompozit rezinlerin polimerizasyon büzülmesini azaltılma amacıyla farklı materyaller ve uygulama teknikleri üzerine günümüzde araştırmalar devam etmektedir. Genel olarak polimerizasyon büzülmesinin azalması sağlanmakta ancak tamamen engellenememektedir. Bu durumda kavite sınırları içindeki patojen bakterilerin eliminasyonu da önem kazanmaktadır. Bu amaçla araştırmacılar tarafından kavite dezenfektanlarının kullanımı önerilmektedir. Kavite dezenfektanları; restorasyon öncesi kavite sınırları içinde kalan bölgede, smear tabakasında ve dentin tübüllerinde kalabilecek ve olası rekürrent çürük, postoperatif hassasiyet, hatta pulpal enflamasyona neden olabilecek patojenleri elimine edebilmektedir (27). Sharma ve ark.(12) tarafından yapılan, sınıf V kavitelerde iki basamaklı kendinden asitli adeziv sistemlerin kullanıldığı ve klorheksidin içerikli farklı kavite dezenfektanlarının, restorasyonların sızdırmazlığı üzerine etkisinin incelendiği çalışmada, benzer içeriğe sahip farklı materyallerin değişken sonuçlar ortaya koyduğu bildirilmiştir. Çalışmada Consepsis ve Tubilicid red isimli ürünler restorasyon sızdırmazlığını azaltırken, Ora-5’in artırdığı iddia edilmiştir. Dallı ve ark.(28) tarafından sınıf V kaviteler üzerine yapılan bir çalışmada, klorheksidin içerikli üç farklı kavite dezenfektanının kendinden asitli adeziv sistemlerle kullanılan kompozitlerin mikrosızıntı skorları üzerine anlamlı bir etki göstermediğini bildirmişlerdir. Kavite dezenfektanları ile ilgili çalışmalarda genel olarak, kavite dezenfektanı uygulamasının bağlanmaya anlamlı bir etkisinin olmadığı ve kenar sızıntısını olumsuz yönde etkilemediği bildirilmektedir (29). Diş hekimliği ve tıbbi uygulamalarda farklı antibakteriyal ajanların etkileri üzerine çalışmalar bulunmakla birlikte, günümüzde bor veya borik asidin etkinliğinin değerlendirildiği çalışmalara doğru bir yönelim gözlenmektedir. Sayfa 165

Dicle Dişhekimliği Dergisi / Dental Journal of Dicle ISSN 1308-0903

Antibakteriyel etkinliğe sahip olan borik asit, bazı enfeksiyonların tedavisinde oldukça ucuz bir tedavi ajanı olarak tıbbi uygulamalarda sıklıkla kullanılmaktadır (30, 31). Bunun yanında borik asidin kemik yapımını stimüle etmesi ve mineralize doku oluşumunu teşvik etmesiyle ilgili çalışmalar da mevcuttur (32-35). Ayrıca diş çekim sonrası alveoller kemikte iyileşmeyi stimüle etmesi ile birlikte dental kök hücrelerde borun osteojenik ve odontojenik farklılaşma oluşturduğu bildirilmiştir (36, 37). Demirci ve ark.(20) tarafından yapılan bir çalışmada da, bor ilave edilmiş kompozitlerin, S.mutansa karşı antibakteriyal etki gösterdikleri, osteojenik ve odontojenik aktiviteyi arttırdıkları bildirilmiştir. Yine aynı çalışma da antibakteriyal ve biyouyumlu kompozit uygulamasının restorasyonlarda sekonder çürüğe bağlı başarısızlığı azaltma potansiyeli sahip olduğu ifade edilmiştir (20). Çalışmamızda %5’lik borik asit solüsyonu, sınıf V kavitelerde restorasyon öncesi kavite dezenfektanı olarak uygulanmıştır. Kullanılan %5’lik borik asidin sınıf V restorasyonların kenar sızıntısına anlamlı bir etkisinin olmadığı görülmüştür ve elde edilen veriler, kavite dezenfektanlarının kullanıldığı çalışmaları destekler niteliktedir. Bununla birlikte diş hekimliği alanında yeni bir materyal olan borik asidin restorasyon öncesi kavite dezenfektanı olarak kullanımı ile ilgili ileri klinik çalışmalara ihtiyaç duyulmaktadır.

SINIF V KAVİTELERDE%5’LİK BORİK ASİT UYGULAMASI Ertuğrul ERCAN ve ark.

9.

10.

11.

12.

13.

14. 15.

16.

17.

18.

19.

20.

21.

22.

23.

Kaynaklar 24. 1. 2.

3.

4.

5.

6.

7.

8.

Van Meerbeek B, et al. Adhesives and cements to promote preservation dentistry. Oper Dent 2001;Oper Dent:119-44. Ergücü Z, Pamir T, Ercan E, Önal B. Diş Eti Rengindeki Kompozit Reçinelerin Sınıf V Kavitelerdeki Mikrosızıntısının İncelenmesi. İstanbul Üniv Diş Hek Fak Derg 2013;47:2029. Bağlar S, et al. İki Farklı Restoratif Materyalin Sınıf V Kavitelerdeki Mikrosızıntıya Etkisi. Cumhuriyet Dent J 2010;13:9-14. Küçükyılmaz E, Çelik EU, Savaş S, Bölükbaşı B. Sınıf V Kavitelerde Kendinden Bağlanabilen Akışkan Kompozitlerin Mikrosızıntılarının Karşılaştırılması. Cumhuriyet Dent J 2015;18:116-27. Van Meerbeek B, et al. Buonocore memorial lecture. Adhesion to enamel and dentin: current status and future challenges. Oper Dent 2003;28:215-35. Ulker M, et al. Effect of artificial aging regimens on the performance of self-etching adhesives. J Biomed Mater Res B Appl Biomater 2010;93:175-84. Peumans M, et al. Clinical effectiveness of contemporary adhesives: a systematic review of current clinical trials. Dent Mater 2005;21:864-81. Ozer F, Blatz MB. Self-etch and etch-and-rinse adhesive systems in clinical dentistry. Compend Contin Educ Dent 2013;34:12-4, 16, 18; quiz 20, 30.

Cilt / Volume 16 ∙ Sayı / Number 2 ∙ 2015

25.

26.

27.

28.

29.

30.

31.

Mjor IA, Shen C, Eliasson ST, Richter S. Placement and replacement of restorations in general dental practice in Iceland. Oper Dent 2002;27:117-23. Wieczkowski G, Jr., Yu XY, Davis EL, Joynt RB. Microleakage in various dentin bonding agent/composite resin systems. Oper Dent 1992;Suppl 5:62-7. Karaarslan EŞ, Altintaş S, Cebe MA, Üşümez A. Işıkla Aktive Edilen Dezenfeksiyon İşlemi Uygulanmış Kompozit Restorasyonlarda Mikrosızıntının Değerlendirilmesi. Hacettepe Üniv Diş Hek Fak Derg 2010;34:2-9. Sharma V, Nainan MT, Shivanna V. The effect of cavity disinfectants on the sealing ability of dentin bonding system: An in vitro study. J Conserv Dent 2009;12:109-13. Kucukesmen C, Sonmez H. Microleakage of class-v composite restorations with different bonding systems on fluorosed teeth. Eur J Dent 2008;2:48-58. Imazato S. Antibacterial properties of resin composites and dentin bonding systems. Dent Mater 2003;19:449-57. Kaya AD, Türkün M. Kavite dezenfeksiyonunun restorasyon sonrası hassasiyet üzerine etkisi. Gazi Üniv Diş Hek Fak Derg 2004;21:181-86. Dallı M, et al. Sınıf V Kavitelerde Dezenfektanların Mikrosızıntı Üzerine Etkisi: In Vitro Çalışma. Atatürk Üniv Diş Hek Fak Derg 2009;19:14-19. Başkan MB, Atalay N. İçme ve sulama sularında bor kirliliği ve bor giderme yöntemleri. Pamukkale Üniv Müh Bilim Derg 2014;20:78-84. Qin G, et al. Inhibitory effect of boron against Botrytis cinerea on table grapes and its possible mechanisms of action. Int J Food Microbiol 2010;138:145-50. Gorustovich AA, Steimetz T, Nielsen FH, Guglielmotti MB. A histomorphometric study of alveolar bone modelling and remodelling in mice fed a boron-deficient diet. Arch Oral Biol 2008;53:677-82. Demirci S, et al. Antibacterial and cytotoxic properties of boron-containing dental composite. Turk J Biol 2015;39:41726. Sağlam M, Köseoğlu S, Enhoş Ş. Periodontolojide Bor Sağlık Bilimleri Dergisi (Journal of Health Sciences) 22(1) 70-75 2013;22:70-75. Nielsen FH. The alteration of magnesium, calcium and phosphorus metabolism by dietary magnesium deprivation in postmenopausal women is not affected by dietary boron deprivation. Magnesium research 2004;17:197-210. Kahyaoğlu M. Bor bileşiklerinin mikrobiyal etkileri ve kullanım alanları IV Uluslararası Bor Sempozyumu Eskişehir 15-17 Ekim 2009:209-13. Arslan U, et al., editors. Boric acid as a promising antibacterial agent for clinical usage. 4th International Symposium on Trace Elements and Minerals in Medicine and Biology Abstract Book: p86; 2010. Nilgun Ozturk A, Usumez A, Ozturk B, Usumez S. Influence of different light sources on microleakage of class V composite resin restorations. J Oral Rehabil 2004;31:500-4. Arisu HD, et al. The effect of occlusal loading on the microleakage of class V restorations. Oper Dent 2008;33:135-41. Dinç G. Kavite dezenfektanlarının antibakteriyel özellikleri, bağlanma dayanımı ve mikrosızıntı üzerine etkileri (derleme). AÜ Diş Hek Fak Derg 2012:66-75. Bader JD, Rozier RG, Lohr KN, Frame PS. Physicians' roles in preventing dental caries in preschool children: a summary of the evidence for the US Preventive Services Task Force. Am J Prev Med 2004;26:315-25. Çelik Ç, Özel Y, Karabulut E. Kavite dezenfektanı uygulamasının farklı dentin adeziv sistemlerin mikrosızıntısına etkisi. AÜ Diş Hek Fak Derg 2007;17:7-12. Sobel JD, Chaim W, Nagappan V, Leaman D. Treatment of vaginitis caused by Candida glabrata: use of topical boric acid and flucytosine. Am J Obstet Gynecol 2003;189:1297300. Van Slyke KK, Michel VP, Rein MF. Treatment of vulvovaginal candidiasis with boric acid powder. Am J Obstet Gynecol 1981;141:145-8.

Sayfa 166

Dicle Dişhekimliği Dergisi / Dental Journal of Dicle ISSN 1308-0903

SINIF V KAVİTELERDE%5’LİK BORİK ASİT UYGULAMASI Ertuğrul ERCAN ve ark.

32. Xie Z, et al. [Vancomycin-loaded bioactive borate glass for treatment of chronic osteomyelitis in rabbits]. Zhongguo Xiu Fu Chong Jian Wai Ke Za Zhi 2011;25:830-6. 33. Hakki SS, et al. Boron enhances strength and alters mineral composition of bone in rabbits fed a high energy diet. J Trace Elem Med Biol 2013;27:148-53. 34. Demirer S, et al. Effects of boric acid on experimental periodontitis and alveolar bone loss in rats. Arch Oral Biol 2012;57:60-5. 35. Hakki SS, Bozkurt BS, Hakki EE. Boron regulates mineralized tissue-associated proteins in osteoblasts (MC3T3-E1). J Trace Elem Med Biol 2010;24:243-50. 36. Taşlı PN, Doğan A, Demirci S, Şahin F. Boron enhances odontogenic and osteogenic differentiation of human tooth germ stem cells (hTGSCs) in vitro. Biol Trace Elem Res 2013;153:419-27. 37. Demirci S, Doğan A, Şişli B, Sahin F. Boron increases the cell viability of mesenchymal stem cells after long-term cryopreservation. Cryobiology 2014;68:139-46.

Cilt / Volume 16 ∙ Sayı / Number 2 ∙ 2015

Sayfa 167

Dicle Dişhekimliği Dergisi / Dental Journal of Dicle ISSN 1308-0903

TEDAVİ GÖRMÜŞ HASTALARDA RETROSPEKTİF ÇALIŞMA Bayram İNCE ve ark.

DİCLE ÜNİVERSİTESİ DİŞ HEKİMLİĞİ FAKÜLTESİNDE TEDAVİ GÖRMÜŞ HASTALARDA RESTORASYONLARIN DEĞERLENDİRİLMESİ: RETROSPEKTİF ÇALIŞMA THE EVALUATION OF RESTORATIONS OF PATIENTS WHO TREATED AT DICLE UNIVERSITY FACULTY OF DENTISTRY: A RETROSPECTIVE STUDY 1

*Bayram İNCE, 1Emrullah BAHŞİ, 2Yasemin YAVUZ, 2Hilal ÇINAR, 2Yadigar YILMAZ, 2 Elif ERATİLLA, 3İsmail YILDIZ, 2Ömer ÇELLİK 1

Doç. Dr. Dicle Üniversitesi Dişhekimliği Fakültesi Restoratif Diş Tedavisi Anabilim Dalı, DİYARBAKIR. Dt. Dicle Üniversitesi Dişhekimliği Fakültesi Restoratif Diş Tedavisi Anabilim Dalı, DİYARBAKIR. Dt. Dicle Üniversitesi Dişhekimliği Fakültesi Endodontik Diş Tedavisi Anabilim Dalı, DİYARBAKIR.

2 3

Özet Bu çalışmada amaç; Dicle Üniversitesi Diş Hekimliği Fakültesi Restoratif Diş Tedavisi Anabilim Dalı kliniğine başvuran hastalarda yapılan restorasyonların cinsiyet, yaş grupları, restoratif materyal tercihi ve tedavi edilen dişlerin sıklığının retrospektif olarak değerlendirilmesidir. Çalışmamızda 16-25, 26-35, 36-45, 46-55, 56 ve üzeri yaşlar olmak üzere 5 grup oluşturuldu. 6.598 hastada yapılan farklı 12.747 diş tedavi kaydı 5 grup altında Amalgam, Kompozit, Cam iyonomer, Kompomer ve diğerleri (geçici restoratif materyaller ) olarak incelendi. Değişkenlerin gruplar arası karşılaştırılmasında Chi-kare (χ2) testi kullanıldı. Tedavi uygulanan 6.598 hastanın % 43’ü erkek, %57’si bayan olduğu görüldü (P0.05) Bununla beraber, kullanılan dezenfektan baz alınarak yapılan gruplandırmada; Chlorispray grubunda ölçü maddeleri ve koloni sayıları arasındaki ilişki istatistiksel olarak olarak önemli bulunurken; (Şekil 2)

Kontrol gruplarında üreyen koloni

Şekil 2. Chlorispray ile dezenfeksiyon sonrası üreyen koloni sayıları

P.aeruginosa, E.coli, S.aureus ve Candida albicans ile kontamine edilmiş modellerden alınan aljinat, çinko oksit, kondanse tip silikon ve ilave tip silikon ölçülerden dezenfeksiyon prosedürünü takiben yapılan ekimlerde, inkübasyon süresi sonunda koloni sayıları, kontrol gruplarıyla karşılaştırıldığında gruplar arasındaki farklılık istatistiksel olarak anlamlı bulunmuştur. Genel olarak S.aureus ve E.coli’ ye nispeten P.aeruginosa kontrol gruplarında daha yoğun üreyen mikrorganizma olarak göze çarparken, Candida albicans ile kontamine edilmiş modellerden alınan kontrol grubu ölçülerinden yapılan ekimlerde, inkübasyon süresi sonunda diğer kontrol gruplarından farklı şekilde daha az yoğunlukta üremeler gözlenmiştir. (p:0,023) Çalışmamızda kullanılan dezenfektanlar kontrol gruplarıyla karşılaştırıldığında kontamine modellerden alınan ölçülere uygulanan dezenfeksiyon prosedürü sonunda, %92,7 ile %100 arasında mikroorganizma eliminasyonu sağlamıştır. Çalışmamızda kullanılan dezenfektan spreylerin arasında en az üreme sodyum

Mikrozid, Bacillol AF ve sodyum hipoklorit, gruplarında bu ilişki istatistiksel olarak önemsiz bulunmuştur. Bulgular sonucunda dezenfektanların etkinliğinin en iyi anlaşılacağı P.aeruginosa ve S aureus gruplarında kullanılan sprey dezenfektanlar, NaOCl sprey ile ikili olarak karşılaştırılmıştır. Bu amaçla verilere Man-Whitney U istatistiksel analiz yöntemi uygulandı. Sonuç olarak NaOCl etken maddeli sprey ile Bacillol AF arasındaki ilişki anlamsız (p:0.317), Mikrozid ile arasındaki ilişki anlamsız (p:0.131), bunun yanında Chlorispray ile arasındaki ilişki ise anlamlı bulunmuştur.(p:0.046) (p:0.047) Elastomerik ölçü maddeleriyle karşılaştırıldığı zaman belirgin bir şekilde kontrol gruplarında daha yoğum üreme görülen aljinat ve çinko oksit ölçü maddelerinde kullanılan sprey dezenfektanların etkinliklerini karşılaştırmak için ikili karşılaştırma yöntemi uygulanmıştır. Bunun için dezenfeksiyon sonrası en az koloni sayısı gözlenen sodyum hipoklorit deney grupları, diğer dezenfektanlarla karşılaştırılmıştır. Bu ikili karşılaştırmalarda Man Whitney U istatistiksel analiz yöntemi uygulandı. Yapılan analizler sonucunda çinko oksit ölçü

Şekil 1. sayıları

Cilt / Volume 16 ∙ Sayı / Number 2 ∙ 2015

Sayfa 224

Dicle Dişhekimliği Dergisi / Dental Journal of Dicle ISSN 1308-0903

maddesinin dezenfeksiyonunda; sodyum hipoklorit deney grubuyla Cholorispray deney grubundaki koloni sayıları arasındaki fark istatistiksel olarak anlamlı bulundu.(p:0.018) Diğer deney gruplarıyla sodyum hipoklorit deney grubu arasında ise anlamlı bir fark bulunamadı.(p>0.05) Aljinat ölçü maddesinin dezenfeksiyonunda da benzer sonuçlar elde edildi. Chlorispray deney grubuyla en az üremenin görüldüğü sodyum hipoklorit deney grubu arasındaki fark istatistiksel olarak anlamlı bulunurken (p:0.018), diğer deney gruplarıyla sodyum hipoklorit deney grubu arasında anlamlı bir farklılık tespit edilmedi. (p>0.05) Tartışma Hastadan alınan ölçülerin yüzey dezenfeksiyonu, mikroorganizmaların ölçülerden modellere olan geçişini, dolayısıyla çapraz kontaminasyonu önleyecektir. Bu amaçla çeşitli kimyasal dezenfektanlar daldırma veya sprey tarzında uygulanabilirler. Bunların etkisinin dezenfektanın yapısına, konsantrasyonuna, uygulama şekline ve süresine bağlı olarak değiştiği bir çok araştırmacı tarafından ifade edilmiştir. (13,14) Çalışmamızda kullandığımız; S. aureus, P. aeruginosa, E.coli ve C.albicans mikroorganizmaları, ağızda inatçı enfeksiyonlara sebep olmaları, inhalasyon ve temas yoluyla kolayca bulaşabilmeleri ve literatürde en sık çalışılan mikroorganizmalar olmaları nedeniyle seçilmişlerdir. (1-7,20-23) Ölçüleri sadece su ile yıkamanın ölçü maddesinin dezenfeksiyonunda etkili bir yöntem olmadığı birçok çalışmada belirtilmiştir. Araştırmamızda da kontrol grubu olarak kullandığımız 15 saniye akar su altında yıkanmış ölçü yüzeylerinden alınan örneklerden yapılan ekimlerde inkübasyon süresi sonunda yoğun üreme görülmesi bu bulguları desteklemektedir. Ölçü yüzeylerinde yaşayan mikroorganizma miktarının beş saat içinde %65 ile % 98 oranında azaldığı rapor edilmiştir. (8) S. aureus, ve S. choleraesuis ise sadece su ile yıkamayla sayılarında hafif bir azalma belirtilirken, C. albicans kolonilerinin önemli derecede azaldığı bildirilmiştir. Sadece 15 saniye akar su altına yıkama işlemi uygulanan kontrol gruplarındaki koloni sayıları arasındaki farklılık gerek ölçü maddesinin yapısı gerekse de mikroorganizmaların dirençlerindeki farklılıklar ile açıklanabilir. Keyf

Cilt / Volume 16 ∙ Sayı / Number 2 ∙ 2015

SPREY DEZENFEKSİYON YÖNTEMİNİN ANTİMİKROBİYAL ETKİSİ Yalçın DEĞER ve ark.

ve Johnson’ un çalışmaları bulgularımıza paralellik göstermektedir. (4,249 P. aeruginosa’ nın kontrol gruplarında da deney gruplarında da en çok üreyen mikroorganizma olması, ölçü maddelerinin dezenfeksiyonunda kullandığımız sprey dezenfektanların etkinliklerinin en iyi bu mikroorganizma üzerinde anlaşılacağını göstermektedir. Kontrol gruplarındaki koloni sayılarında P. aeruginosayı sırasıyla S. aureus, E.coli ve C.albicans izlemiştir. Kontrol gruplarında üreyen koloni sayıları ölçü maddeleri baz alınarak değerlendirildiğinde ise en fazla sayıda koloni aljinat ölçülerden elde edilmiş deney gruplarında oluşmuştur. Aljinat ölçü maddesini sırasıyla, çinko oksit, kondanse tip silikon ve ilave tip silikon izlemiştir. Koloni sayıları arasındaki bu farklılığın ölçü maddelerinin yüzey pürüzlülüğü gibi yapısal özellikleri ile ilgilidir. Samaranayeke ve arkadaşları aljinat ölçü maddesinin elastomerik ölçü maddelerinden 2-3 kat daha fazla mikroorganizma taşıdığını tespit etmişlerdir. (1,8,24) Silikonlar dezenfeksiyon işleminde daha başlamadan bile bir adım önde yer almaktadırlar. Aljinat ve çinko oksit ölçü maddelerinde kontrol gruplarındaki koloni sayılarının daha yüksek olması çalışmamızda kullanılan sprey dezenfektanların etkinliklerinin de en iyi bu ölçü maddeleri üzerinde anlaşılacağı gerçeğini doğurmuştur. Bu noktadan hareketle istatistiksel analizde dezenfektanların ikili karşılaştırmaları bu ölçü maddelerinde yapılmıştır. Sprey dezenfektanlar günümüzde dental piyasada önemli bir yere sahip olarak kimyasal dezenfeksiyonda dişhekimlerinin en büyük yardımcısı olmuştur. Sprey şeklindeki yüzey dezenfektanlarının kullanımlarının kolay ve etkili olmaları, önceden hazırlanmayı gerektirmemesi ve pek çok kullanım alanın olması günümüzde yüzeylerin kimyasal dezenfeksiyonunda sıklıkla kullanılmalarını sağlamıştır.(25) Sprey dezenfeksiyon yönteminin hidrofilik özellikteki ölçü maddelerinde boyutsal doğruluk açısından herhangi bir endişe yaratmadan kullanılabilmesi bu yöntemin tercih edilmesine neden olmuştur. Bergman ve arkadaşları (26) 60 dakika, Tullner ve arkadaşları (27) ise 15 dakika süre ile sodyum hipoklorit kullanarak daldırma şeklinde yapılan dezenfeksiyon işleminin Sayfa 225

Dicle Dişhekimliği Dergisi / Dental Journal of Dicle ISSN 1308-0903

aljinatlar için uygun olmadığını ve kısmen çözülmeye neden olduğunu saptamışlardır. ADA aljinatlar için sprey tarzında uygulamayı takiben ölçünün kapalı kutu içinde bekletilmesini önermiştir. Sprey dezenfeksiyonu takiben ölçünün %100 nemli ortamda bekletilmesi boyutsal değişime neden olan iki potansiyel faktör olan imbibisyon ve ölçünün kurumasını minimalize eder.(28) Diğer taraftan bir çok araştırmacı irreversible hidrokolloidin yüksek seviyede su içeriğine dikkat çekerek, daldırma yöntemi ile dezenfeksiyonda bu maddelerin kimyasal ajanın konsantrasyonunu bozarak daha uzun süreli dezenfeksiyon işlemine gereksinim duyulacağını bildirmişlerdir.(28) Bu bilgiler ışığında elde edilen ölçülerin kapalı poşetlerde 15 dakika bekletilmesi işlemi tercih edilmiştir. Boden ve arkadaşları (29) yaptıkları çalışmada alçının yüzey kalitesinin olumsuz yönde etkilenmesini önlemek amacıyla, dezenfektan uygulanmasını takiben artık dezenfektanın yüzeyden uzaklaştırılması gerektiğini önemle belirtmişlerdir. Hidrofilik ölçü maddelerinin dezenfeksiyonundaki zorluklar nedeniyle özellikle aljinat üzerinde çalışmalar yoğunlaşmış ve aljinatın su yerine dezenfektanlar ile karıştırılması denenmiştir. Poulos ve arkadaşları, ölçü maddelerinin dezenfeksiyonunda en etkili yöntemin 30 dakika daldırma şeklinde dezenfeksiyon olduğunu, bu bağlamda hidrofobik ölçü maddelerinin minimal distorsiyon göstermelerine rağmen, aljinat ve diğer hidrofilik silikonların sprey dezenfeksiyon sonrası plastik poşetlerde bekletilerek dezenfeksiyonun sağlanabileceğini rapor etmişlerdir. Ölçü maddesinin içine dezenfektan ilavesinin aljinat için seçilecek bir metot olabileceğini ancak bu işlemin çok kısa bir sure içinde model elde edilmesini gerektirdiğini belirtmişlerdir.(30) Ramer ve arkadaşları klorheksidin veya iyodofor eklemenin boyutsal bir değişikliğe yol açmayacağını belirtmişlerdir.(31) Flanagan ve arkadaşları, Aljinata dezenfektan eklenmesinin mikroorganizmaların sayısını azaltmada etkili bir yöntem olduğunu belirmişlerdir. (32) Tobias ve arkadaşları (33) didecyledimethyl ammonium chlorid gibi dezenfektanlar ile karıştırılan irreversible hidrokolloidlerin ölçü maddeleri üzerindeki, bakteri miktarını azalttığını ancak C.albicans ve karışık bakteri grupları karşısında zayıf

Cilt / Volume 16 ∙ Sayı / Number 2 ∙ 2015

SPREY DEZENFEKSİYON YÖNTEMİNİN ANTİMİKROBİYAL ETKİSİ Yalçın DEĞER ve ark.

antimikrobiyal etkinliklerinin olduğunu bununla beraber pseudomonas aureginosaya karşı ise etkisiz olduklarını bildirmişlerdir. Tyler ve arkadaşları (34) ise bu maddelerin virucidal olmadığını belirmişlerdir. Dental alçıların karıştırıldığı suya %0.1 povidon iyot ve %0.525 konsantrasyonda sodium hipoklorit ilavesi sonucunda alçının direncinde azalttığı ve yüzey pürüzlülüğü olumsuz etkilediği tespit edilmiştir. (35,36) Sprey dezenfektanların ölçülerin derin bölgelerinde birikmeleri nedeniyle tüm ölçü yüzeyinin dezenfektanla temasta olmadığı ve bu nedenle etkili bir dezenfeksiyon sağlanamayacağı öne sürülmüştür. (37) Çalışmamızda kullanılan dezenfektan spreylerin arasında en az üreme sodyum hipoklorit sprey kullanılan deney gruplarında olmuştur. Sodyum hipokloriti sırasıyla alkolik dezenfektan spreyler ve dörtlü amonyum bileşiği ve klorheksidin glukonat etken maddeli dezenfektan olan Chlorispray izlemiştir. Yapılan istatistiksel analizler sonucunda tek tek mikroorganizmalar ele alındığında, o mikroorganizmaya ait test gruplarında ölçü maddeleri ve dezenfektanlar arasında anlamlı bir ilişki tespit edilememiştir.(p>0.05) Bununla beraber, kullanılan dezenfektan baz alınarak yapılan gruplandırmada; Chlorispray grubunda ölçü maddeleri ve koloni sayıları arasındaki ilişki istatistiksel olarak önemli bulunurken (p:0,010) ; Mikrozid, Bacillol AF ve sodyum hipoklorit, gruplarında bu ilişki istatistiksel olarak önemsiz bulunmuştur.(p>0.05) Dörtlü amonyum bileşiği ve klorheksidin glukonat etken maddeli dezenfektan ile diğer dezenfektanların oluşturduğu koloni sayıları arasındaki bu fark özellikle çinko oksit ve aljinat ölçü maddelerinde göze çarpmıştır. Kontrol gruplarında yoğun üreyen mikroorganizmalar olan ve literatürde persistansı yüksek olarak ifade edilen S.aureus ve p.aeruginosa gruplarında dezenfektanların etkinliklerini daha net anlayabilmek için ürünler arasında ikili karşılaştırmalar yapılmıştır. Yine literatürde sayıca fazla mikroorganizma taşıdığı belirtilen ölçü maddelerinden aljinat ve çinko oksit ölçü maddesi gruplarında da ürünler arasında ikili karşılaştırmalar yapılmıştır. Dezenfeksiyon prosedürünü takiben inkübasyon süresi sonunda %5,25 konsantrasyonunda sodyum hipoklorit sprey belirgin bir şekilde tam bir mikroorganizma eliminasyon sağladığı için ikili karşılaştırmalarda diğer ürünler tek tek sodyum Sayfa 226

Dicle Dişhekimliği Dergisi / Dental Journal of Dicle ISSN 1308-0903

hipoklorit ile karşılaştırılmıştır. Yapılan istatistiksel analizler sonucunda alkolik dezenfektanlar ile sodyum hipokloritin etkinliği arasında istatistiksel olarak anlamlı fark tespit edilmemiştir. (p>0.05) Diğer yandan chlorispray uygulanan ölçülerden yapılan ekimlerdeki koloni sayısındaki fazlalık sodyum hipoklorit grubuyla karşılaştırıldığı zaman istatistiksel olarak önemli bulunmuştur.(p